اگوست بن تان

اگوست بن تان Bontens Auguste مأمور دولت فرانسه برای تقویت مناسبات سیاسی و نظامی در ایران بود. وی سفرنامه‌ای دربارۀ سفر به ایران دارد.

ایران شناسی درفرانسه

اگوست بن تان Bontens  Auguste
تولّد و درگذشت: 15 ژوئن  Jun 1782- 1864م.
محلّ زندگی:
فرانسه و اتریش
سوابق تحصیل و تدریس:

تحصیل در مدرسۀ پلی تکنیک ژنو 1798م. EPFL | École polytechnique fédérale de Lausanne   فارغ التحصیلی با درجۀ سرگردی 1802م.
سوابق کاری و پژوهشی:
آگوست بن تان در 1805م. به ارتش پیوست و پس از شرکت در نبرد مشهور استرلیتز
Battle of Austerlitz (با نام نبرد سه امپراتور نیز شناخته شده ‌است و یکی از بزرگترین پیروزی‌های ناپلئون بود) به دریافت نشان لژیون داونور Ordre national de la Légion d'honneur (بالاترین نشان افتخار کشور فرانسه است که ناپلئون بناپارت در ۱۹ می ۱۸۰۲م. آن را بنیان گذاشت.) نایل آمد. برای خدمت در باب عالی  Mar 1807م. وارد قسطنطنیه و در همان سال موفّق به دریافت درجۀ کاپیتانی شد.  
پس از آن مأمور سفر به ایران شد تا به تقویت و مناسبات نظامی میان فرانسه و ایران و آموزش فنون جدید به سپاهیان عباس میرزا بپردازد. در ایران مورد احترام و استقبال عباس میرزا و فتحعلیشاه قرار گرفت و نشان شیر و خورشید به وی اهدا گردید.
ورود او به ایران همزمان با معاهدۀ فینکنشتاین بود. وی در 1808 م. با ورود ژنرال گاردان
Claud Mathieu De Gardane فرستادۀ جدید دولت فرانسه، ایران را ترک کرد. البتّه ژنرال گاردان در کتابش از بن تان به عنوان یکی از افسران همراه خود نام می‌برد که گویا مأموریت او در ایران ادامه یافته است.
وی سفرنامۀ مشروحی دارد که بخش نخست آن، شرح مسافرتش از اسیلاتو در کنار دریای آدریاتیک تا قسطنطنیه و بخش دیگر شرح اقامتش در دربار عباس میرزا و فتحعلیشاه است و همچنین به گوشه‌هایی از زندگی و وضعیّت اقشار مختلف مردم ایران اشاره کرده است.
«در اینجا نامۀ مورّخ اول ژوئن Jun ۱۸۰۷ را که به یکی از دوستانش نوشته ‌است، می‌خوانید: دوست عزیزم! من اکنون به سر حدّ ایران و ترکیه‌ رسیده‌ام و میل دارم شما را از راهی که پیموده‌ام آگاه سازم. البته این اطلّاعات ناقص خواهد بود، چون خود من هم استفادۀ کامل از این سفر نکرده‌ام. در مدت بیست روز، ششصد فرسنگ راه پیموده‌ام و برای مطالعۀ اوضاع در طی راه وقت کافی نداشتم؛ به خصوص چون با خود شرط کرده بودم حسّ کنجکاوی خود را مهار کرده از اسب پیاده نشوم تا با سرعت هر چه تما‌م‌تر خود را به مقصد برسانم و این امر مستلزم این بود که با تنبلی و بی‌علاقگی مردان عثمانی مبارزه‌ کنم و با کوشش و پشتکار از توقّف آنها جلوگیری کنم. به خصوص چون حاضر نبودم برای خوردن و خوابیدن وقت خود را صرف کنم چگونه می‌توانستم به تماشای ستون‌ها و خواندن کتیبه‌ها یا جمع‌آوری سنگ و صخره بپردازم؛ بدون آنکه همراهان مرا دیوانه نپندارند و از اطاعتم سرنپیچند. از قسطنطنیه راه افتادم. یک مستخدم یونانی که با پنج یا شش زبان به طور ناقص آشنایی داشت به عنوان مترجم همراه من بود. به علاوه یک نفر تاتار به نام علی آقا همراه من بود و او برادرش را که مسلمان متعصبّی بود و به ارز‌روم
Erzrum می‌رفت به بهانه‌ اینکه وجودش در راه بسیار مفید خواهد بود، همراه خود آورده بود. خواهید دید این موضوع بعداً باعث پشیمانی من شد. یک ایرانی هم که قاصد سفیر ایران بود و از ورشو Warsaw می‌آمد به ما ملحق شد. وی نیز باعث اشکالاتی می‌شد، دائم از من تقاضا می‌کرد که کمی استراحت کنیم و به نظرش می‌رسید که من زیاده از حد عجله می‌کنم. فرمان‌های لازم را از سلطان در دست داشتم تا در طول راه همه جا به ما اسب بدهند و خرج سفر ما را متحمل شوند. از بسفر Bosporus گذشته به اسکوتاری Scutari که شهر بزرگ آسیایی ترکیه است و در مقابل قسطنطنیه قرار دارد، رفتم تا از چاپارخانه آنجا اسب بگیرم، اوّل حکم سلطان را ندیده گرفتند و بالاخره مجبور شدم به آنها پول بپردازم تا به ما اسب بدهند. این برخورد اولیه نشان می‌داد که بعداً نیز از این‌گونه اشکالات بسیار خواهم داشت. به جز در سرزمین چوپان اوغلو، شاهزاده جوزگات و انگورا در همۀ راه از من پول مطالبه کردند و صاحبان چاپارخانه‌ها به فرمان سلطان احترامی نگذاردند.» (https://donya-e-eqtesad.com
/بخش...31/741993-روایت-بن-تان-از-سفر-به-سوی-ایران)  
آثار
سفر به ترکیه و ایران در 1807 م.
این اثر با عنوان و مشخصات زیر به فارسی ترجمه و چاپ شده است:
سفرنامۀ اگوست بن تان. نامه‌های یک افسر فرانسوی دربارۀ سفر کوتاهی به ترکیه و ایران در سال 1807م. . ترجمۀ منصورۀ نظام مافی (اتحادیه)، تهران : 1354ش.

منابع:


گروه مؤلفان(1382ش.)، فرهنگ خاور‌شناسان، تهران : پژوهشگاه علوم انسانی، ،ج 2: ص 375 و 376


https://donya-e-eqtesad.com/بخش...31/741993-روایت-بن-تان-از-سفر-به-سوی-ایران
https://fa.wikipedia.org/wiki/نبرد_استرلیتز
https://fa.wikipedia.org/wiki/لژیون_دونور

 

گردآورنده:

معصومه موسویان

مرداد 1397 ش.