احسان یار شاطر

احسان یار شاطر Ehsan Yarshater ایران‌شناسی ایرانی است. او در نیویورک، مرکز ایران‌شناسی را بنیاد نهاد. وی در آمریکا تلاش کرد تا آثار کلاسیک ادبیات ایران به زبان‌های غربی و ژاپنی ترجمه شود.

ایران شناسی درایران

احسان یار شاطر Ehsan Yarshater
تولّد و درگذشت: ۳ آوریل Apr ۱۹۲۰م-  1سپتامبر Sep  2018
محلّ زندگی: ایران و آمریکا
سوابق تحصیلی و تدریس:
ت
حصیل در دانشسرای عالی پس از دوره دبیرستان، تحصیل در کالج معلّمان دانشگاه تهران و تحصیل در رشته ادبیّات فارسی با اساتیدی همچون: ابراهیم پورداوود، محمّد تقی بهار، احمد بهمنیار، بدیع الزمان فروزانفر، سید کاظم اسرار و عباس اقبال آشتیانی، اتمام تحصیل در مقطع فوق‌لیسانس(1332ش.)، تحصیل در رشتۀ حقوق، استادیار فارسی دانشگاه تهران، مطالعات تخصصّی ادبی زیر نظر علی¬اصغر حکمت، دریافت بورس از شورای فرهنگی بریتانیا
British Council of Culture در ایران و سفر به لندن و تحصیل در رشتۀ زبان‌های باستانی ایران نزد والتر هنینگ  Walter Hennig و مری بویس Mary Boyce، دریافت مدرک دکتری با رساله‌ای با موضوع زبان مردم آذربایجان، تدریس زبان‌های باستانی ایران در دانشگاه تهران به جای استاد پورداوود، تدریس در دانشگاه کلمبیا  Columbia University  (۱۹۵۸م.)
سوابق کاری و پژوهشی:
ابراهیم پورداوود، از مشوّقین او برای مطالعۀ ادبیّات و زبان‌های باستانی ایران بود. وی توسّط بورسی از شورای فرهنگی بریتانیا در ایران، به لندن رفت تا در زمینۀ تعلیم و تربیت ادامه تحصیل بدهد.  او نزد والتر هنینگ 
Walter Hennig زبان پهلوی را فراگرفت. او به گویش¬های شمال غربی ایران علاقه‌مند بود و تصوّر می¬کرد این گویش¬ها در حال نابودی هستند، بنابراین به تشویق «هنینگ» دربارۀ این موضوع به تحقیق پرداخت. موضوع رسالۀ دکتری¬اش این بود که زبان مردم آذربایجان نه ترکی بلکه زبانی بنام تاتی بوده‌است. تاتی مربوط به روستایی در قزوین و در کمیجان استان مرکزی می‌باشد. در سال ۱۳۳۳ ش. به منظور ترجمۀ مناسب و شایستۀ آثار ادبی جهان، بنگاه ترجمه و نشر کتاب را به کمک اسدالله علم بنیان نهاد. پس از گسترش حوزه فعّالیت این بنگاه، علاوه بر ادبیّات خارجی، مجموعه‌های متون فارسی، ایران¬شناسی، آثار فلسفی، ادبیّات برای جوانان، خواندنی‌های کودکان و آئینۀ ایران و چند مجموعۀ دیگر در آن بنگاه منتشر شد.
در سال ۱۳۴۷ ش. به پیشنهاد یارشاطر و با بودجه ۲ میلیون دلاری سازمان برنامه و بودجۀ ایران، کار تدوین دانشنامۀ ایرانیکا Iranica آغاز شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ش. بودجۀ ایرانیکا قطع شد و با تلاش‌های یارشاطر، بنیاد ملی علوم انسانی
National Humanities Foundation  آمریکا عهده‌دار هزینه‌های ایرانیکا شد. احسان یارشاطر برای تأمین هزینه‌های ایرانیکا بخشی از مجموعه آثار تاریخی خود را به ارزش ۳ میلیون دلار به فروش رساند که بعضی از این آثار اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک  Metropolitan Museum
هستند. یارشاطر در نیویورک، مرکز ایران‌شناسی را بنیاد نهاد، کتابخانۀ سعید نفیسی را خرید و همراه با کتابخانه خودش به این مرکز بخشید. وی در آمریکا تلاش کرد تا آثار کلاسیک ادبیّات ایران به زبان‌های غربی و ژاپنی ترجمه شود.
برخی از مهمترین آثار او:
1-    ترجمۀ الاشارات و التنبیهات ابن‌سینا، ترجمه شده به فارسی در قرن سیزدهم، ویرایش و حاشیه‌نویسی شده، تهران: انجمن ملی آثار تاریخی، 1332 ش.
2-    ترجمۀ‌ پنج رساله به عربی و فارسی از ابن‌سینا، ویرایش و حاشیه‌نویسی‌شده، تهران: انجمن ملّی آثار تاریخی، 1332 ش.
3-    شعر فارسی در عهد شاهرخ؛ نیمۀ‌ دوم قرن پانزدهم، تهران: چاپ دانشگاه تهران، 1334 ش.
4-    داستان‌های شاهنامه، تهران: انتشارات صندوق مشترک ایران و آمریکا، 1336ش.، 1337ش.، 1343ش.، ویرایش دوم: 1353ش.، 1361ش.، برندۀ‌ جایزۀ یونسکو در سال 1338 ش.
5-    افسانه‌ها و اسطوره‌های ایران باستان، تهران: انتشارات صندوق مشترک ایران و آمریکا، 1336ش.، 1337ش.، ش.1343(برندۀ جایزه‌ی سلطنتی بهترین کتاب سال 1338ش.)
6-    با و. ب. هنینگ. مطالعاتی به افتخار س. ح. تقی‌زاده، لندن، 1341 ش.
7-    نقّاشی نوین، دو جلد، تهران: امیرکبیر، 1345-1344، چاپ دوم،1354 ش.
8-    دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی، مطالعات گویش میانه، لاهه و پاریس، موتون و همکاران، 1348 ش.
9-    ایران با هفتاد سالگی رو به روست، نیویورک: انتشارات پراگر،1350 ش.
10-    با د. بیشاپ، نشست بیرونی، نیویورک: مرکز مطالعات ایران‌شناسی، دانشگاه کلمبیا، 1355ش.
11-    برگزیدۀ داستان‌های شاهنامه، جلد یک، تهران: 
BTNK، 1353، چاپ مجدد، واشنگتن دی سی: بنیاد فرهنگی ایرانیان، 1361ش.
12-    با دیوید بیوار 
Adrian David Hugh Bivar، سنگ‌نوشته‌های مازندران شرقی، لندن: لوند هومفریز  Lund Humphries 1357ش.
13-    با ریچارد اتینگهاوزن  Richard Ettinghausen ، نکات برجستۀ هنر فارسی، نیویورک: بیبلوتیکا پرسیکا  Bibliotheca Persica ، 1361ش.
14-    صادق هدایت: یک تذکره، نیویورک: بیبلوتیکا پرسیکا bibliotheca persica
15-    تاریخ ایران کمبریج، جلد سوم، دوره‌های سلوکیان، پارتیان و ساسانیان، کمبریج: انتشارات دانشگاه کمبریج، 1361 ش.
16-    ادبیّات فارسی، نیویورک: انتشارات دانشگاه ایالتی نیویورک، 1367ش.

منابع


https://fa.wikipedia.org/wiki/احسان_یارشاطر
http://www.perlit.sailorsite.net/yarshater/
https://en.wikipedia.org/wiki/Ehsan_Yarshater


منابع پیشنهادی برای مطالعۀ بیشتر:


 www.bbc.com/persian/arts-38251485
https://en.wikipedia.org/wiki/Ehsan_Yarshater
https://cfis.columbia.edu/staff/Ehsan%20Yarshater

گردآورنده:
معصومه موسویان
مهر 1397ش.