ریچارد نلسون فرای

ریچارد نلسون فرای Richard Nelson Frye شرق‌شناس و ایران‌شناس برجستۀ آمریکایی و استاد دانشگاه هاروارد بود. وی نقش مؤثّری در پایه‌گذاری «مرکز مطالعات خاورمیانه» در دانشگاه هاروارد داشت. مرحوم دهخدا به او لقب ایران¬دوست داد و او تا پایان عمر این عنوان را در امضای خود می‌آورد.

ایران شناسی درایالات متحده آمریکا

ریچارد نلسون فرای Richard Nelson Frye
تولّد و درگذشت: ۱۰ ژانویه  Jan ۱۹۲۰م- ۲۷ مارس ) Mar ۲۰۱۴م.(وصیّت او برای به خاک سپاری اش در ایران، اعتراضات بسیاری به همراه داشت و در نهایت هم به آرزویش نرسید.)
محلّ زندگی: آمریکا(بیرمنگهام Birmingham ، آلاباما Alabama)، ایران
سوابق تحصیل و تدریس: تحصیل در دانشگاه ایلنوی  University of Illinois در اوربانا  Urbana، تحصیل در یک مدرسۀ تابستانی در دانشگاه پرینستون  Princeton Universityو آشنایی با ایران  شناس نامی آلبرت اومستد  Albert T.Olmstead (1938م.)، گذراندن دوره‌های چین‌شناسی و باستان‌شناسی چین و ژاپن، فراگیری زبان فارسی نزد «محمد سمسار» -که کارشناس فرش در گمرک آمریکا و دارای مدرک دکتری از دانشگاه پنسیلوانیا  University of Pennsylvania بود، ورود به دانشکدI تاریخ دانشگاه هاروراد(1939م.)، دریافت مدرک کارشناسی ارشد زبان‌های سامی(1941م.)، دریافت مدرک دکتری با رسالۀ «ترجمۀ تاریخ بخارا» اثر «نرشخی»، تحصیل در دانشکدۀ مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا در لندن به زبان سُغدی و پهلوی، تدریس انسان‌شناسی و تاریخ و مذاهب خاورمیانه در دانشگاه هاروارد، فراگیری زبان ارمنی.
سوابق کاری:
آغاز سفر به ایران و افغانستان و هند( ۱۹۴۳ و ۱۹۴۴م)، ایجاد کرسی تدریس مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا، تأسیس«مرکز مطالعات خاورمیانه» در هاروارد، بنیان‌گذار «مرکز مطالعات خاورمیانه» در تهران، مشاور کتابخانۀ پهلوی، سازمان‌دهی نخستین مدرسۀ تابستانی مطالعات ایرانی در دانشگاه شیراز، سازمان‌دهی کنگره‌های ایران‌شناسی در ایران و خارج از ایران.
سوابق پژوهشی:
فرای در مقالۀ «فرّ کیانی در ایران باستان» به اعتقاد ریشه¬دار شاهان ایران باستان به حمایت ایزدی و تأیید الهی، اشاره می‌کند. در مقالۀ کوتاهی که در آن با استناد به نقّاشی جیمز موریه James Justinian Morier  از ویرانه¬یی که پنداشته می‌شد آتشکدۀ «بیشابور» بوده است، ثابت کرد این بنا دارای سقف بوده و آتشکده¬یی روباز نبوده است. در این نقّاشی، در بالای دیوارهای بنا، پنجره‌های وجود داشت که اکنون، باقی نمانده است. وی با بررسی تلاش‌های پیشین برای خواندن «کتیبۀ گور کوروش»، اثبات کرد که این متنی است به زبان پارسی باستان و خط آرامی که به فرمان یکی از آخرین پادشاهان هخامنشی تهیّه شده است.
نلسون فرای از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰م. عضو افتخاری سازمان «پرشن گلف آنلاین» بود و همواره با ارسال نامه به تحریف¬کنندگان، از نام خلیج فارس دفاع کرد.
«فرای ورود اسلام به ایران را بزرگ‌ترین و مهم¬ترین حادثۀ سراسر تاریخ دانسته است. همچنین معتقد است ورود اسلام به ایران بزرگ‌ترین دوران دگرگونی در تاریخ ایران و گسترش اسلام است. از نظر او در کتاب «عصر زرّین فرهنگ» عصر زرّین فرهنگ ایران از ورود اسلام به ایران تا پیش از سده¬های ششم و هفتم هجری است که با تاخت و تاز مغولان تباه شد. فرای نگاه ویژه¬ای به فرهنگ ایرانی دارد. او در عین حال که دوران باستان را ستایش می¬کند، به دورۀ بعد از اسلام که می¬رسد، تاکید دارد که ایرانیّت در اندیشه و فهم اسلامی حل می¬شود.  وی معتقد است علّت اصلی پیشرفت و تمدّن اسلامی، مسلمان¬شدن ایرانی¬هاست و نمودش را در قرن-های چهارم و پنجم هجری می¬توان دید. در واقع تأکید اصلی فرای بر قدرت فرهنگی ایرانی است که در دورۀ اسلامی تحت تأثیر اندیشۀ اسلامی قرار می¬گیرد. فرای در مقاله¬های مختلف به این مطلب می‌پردازد که ایران از آغاز زادن، راهی را در پیش گرفت که توانست بر جای بماند. او شرق¬شناسان را آگاه می¬سازد که زبان فارسی، آورندۀ مدنیّت و فرهنگ ایرانی اسلامی به آن کرانه بوده و قلمرویی داشته است گسترده، از مرز چین تا به پهنه¬ای که به آناتولی ختم می-شد.» (فولتز: ۱۳۹۶)
بسیاری دیگر از ایران¬شناسان در نوشتن کتاب¬های خود از کتاب¬های «فرای» سود جسته¬اند؛ از جمله:پیگلوسکایا  Pigulevskaia در کتاب «شهر‌های ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان»، پائو الگا ایوانونا اسمیرنووا Pao Olga Ivanna Smirnova مؤلّف کتاب «تاریخ سغد»، «غفور اف» در کتاب «تاجیکان»، کوتسیکوف مؤلّف کتاب‌های «ایران در اوایل سدۀ هفتم میلادی» و «ایران در عصر خلفای راشدین».
علاقه¬مندان به ریچارد نلسون فرای، وب¬سایتی برای او به آدرس http://richardfrye.org/biographies.html  ایجاد کرده و ضمن ارائۀ بیوگرافی، امکان مطالعۀ برخی از مقالات او را به صورت آنلاین فراهم کرده¬اند.
«فرای» به خاطر تحقیقات و پژوهش¬های شرق‌شناسی و ایران¬شناسی، از مراکز مختلف جوایز متعددی دریافت کرد و در ایران نیز در چند مناسبت مورد تقدیر قرار گرفت. در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ ش.، آیین گرامی¬داشتی به مناسبت پنج دهه خدمات خستگی¬ناپذیر پروفسور فرای با تلاش «جامعۀ بین‌المللی فرهنگ ایرانی» و «انستیتوی آمریکایی مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا» برگزار شد. وی در سال ۱۳۸۳، سیزدهمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر «محمود افشار یزدی» را دریافت کرد. در نوزدهمین جشنوارۀ بین‌المللی خوارزمی در سال ۱۳۸۴ از وی به عنوان میهمان افتخاری جشنواره یاد شد و از تلاش‌های وی در شناساندن هر چه بیشتر قلمرو فرهنگی و تاریخی ایران و ایرانیان تقدیر شد.
شادروان «دهخدا» به سبب علاقه‌مندی «فرای» به ایران¬شناسی، به او لقب «ایران دوست» داد و «فرای» در امضای خود این لقب را افزود.

آثار
-  ترجمۀ تاریخ بخارا  Bukhara: The Medieval Achievement (Bibliotheca Iranica: Reprint Series)
-  میراث باستانی ایران The Heritage of Persia (Bibliotheca Iranica, Reprint Series, No. ۱)
- عصر زرّین فرهنگ ایران ( The Golden Age of Persia (Phoenix Press
-  تاریخ باستانی ایران  The history of ancient Iran
- ویراستاری جلد چهارم از کتاب تاریخ ایران کمبریج از یورش اعراب تا زمان سلجوقیان
- سفری دور و دراز در ایران بزرگ، ترجمۀ شاهرخ باور، نشر نامک، سال ۱۳۹۵
- میراث آسیای مرکزی The Heritage of Central Asia
- ایران  Persia
- ایران بزرگ ادیسه قرن ۲۰ Greater Iran: A ۲۰th-century Odyssey
- بقایای ساسانیان Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nasr: Seals, Sealing’s, and Coins (Iranian Ser. : No. ۱)
-ایران اسلامی و آسیای مرکزی: هفتم تا قرن دوازدهم جمع‌آوری سری مطالعات Islamic Iran and Central Asia: Seventh to Twelfth Centuries
عصر زرّین فرهنگ ایران  (The Golden Age Of Persia)، کتابی است که «ریچارد فرای» در سال ۱۹۸۸ به تحریر در‌آورده و «مسعود رجب‌نیا» به فارسی برگردانیده است. این کتاب به موضوع فرهنگ در ایران در طول چندین دوره تاریخی می‌پردازد. فصل‌های این کتاب به شرح زیرند:
1. گذشته، حال و آینده ۲. ایران ساسانی ۳. آسیای میانه پیش از حملۀ اعراب ۴. فتوحات عرب در ایران ۵. فتوحات اسلام در آسیای میانه ۶. عباسیان و مغرب ایران ۷. فرقه‌های کفر و دین اسلام ۸. خدمت‌های ایران به فرهنگ اسلامی ۹. هنر و پیشه‌ها ۱۰. دودمان¬های ایرانی ۱۱. برتری یافتن ترکان ۱۲. میراث عرب.
   «تاریخ باستانی ایران»  (The history of ancient Iran) نوشتۀ «ریچارد فرای» است که «مسعود رجب‌نیا» در سال ۱۳۸۰ شمسی به فارسی برگردانیده است. عناوین فصل های این کتاب عبارتند از:
    فصل اول: بررسی جغرافیایی،  فصل دوم: جمعیت شناسی،  فصل سوم: تاریخ فلات و آسیای میانه پیش از آمدن ایرانیان، فصل چهارم: مادها و اسکیت‌ها و فرمانروایان مشرق،  فصل پنجم: هخامنشیان، فصل ششم: اسکندر بزرگ و سلوکیان،  فصل هفتم: یونانی- باختریان، سکاییان و پارتیان،  فصل هشتم: پارتیان در فلات، فصل نهم: کوشانیان، فصل دهم: دودمان‌های خُرد در فلات، فصل یازدهم: ساسانیان، فصل دوازدهم: ایران شرقی و آسیای میانه
 

منابع
برجیان، حبیب (۱۳۷۸ش.)، ایران¬شناسی در غرب، میراث آسیای مرکزی از عهد باستان تا استقرار ترکان، مجلّۀ ایران¬شناسی، شمارۀ ۴۴، ص: ۹۰۸ تا ۹۱۷.
تبریزی، مجتبی (۱۳۸۳ش.)، ریچارد فرای و دریافت سیزدهمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار، مجلّۀ کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شمارۀ ۸۴، ص:۲۰ تا ۲۳.
دهباشی، شهاب (۱۳۸۳ش.)، مراسم اهداء جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار به دکتر ریچارد نلسون فرای، مجلّۀ بخارا، شمارۀ ۳۷، ص ۱۱۴ تا ۱۲۴.
فولتز، ریچارد (۱۳۹۶)، ریچارد فرای و تاریخ تاجیکان، ترجمۀ سیما سلطانی، مجلّۀ بخارا، شمارۀ ۱۱۷، ص: ۳۸۹.


https://fa.wikipedia.org/wiki/ریچارد-فرای
http://www.hamshahrionline.ir/details/۲۵۴۱۱۸     


برای مطالعۀ بیشتر مراجعه به سایت های زیر پیشنهاد می‌شود:


Ehsan Yarshater:March ۳۱, ۲۰۱۴, Richard Nelson Frye (January ۱۰,۱۹۲۰ - March ۲۷, ۲۰۱۴)
http://www.iranicaonline.org/pages/r-n-frye-۲۰۱۴
https://www.amazon.com/Richard-Nelson-Frye/e/B۰۰۱JRVN۹U
http://richardfrye.org/biographies.html
http://parssea.org/?p=۵۸۷۱


گردآورنده:
معصومه موسویان
اردیبهشت 1397