ایرج افشار

ایرج افشارIraj Afshar، ایران‌شناس ایرانی، کتاب‌شناس و عضو شورای عالی علمی دایرةالمعارف بزرگ اسلامی در ایران بود. احسان یارشاطر او را پدر واقعی کتاب‌شناسی در ایران خطاب می‌کرد.

ایران شناسی درایران

ایرج افشار Afshar Iraj

(از جمله نام­های مستعار او: الف؛ الف جویا؛ پناه؛ ساسان؛ کریم محمّدی است. امضای او گاه با اختصار «ا. افشار» و« ا. ا.» بوده است.)

تولّد و درگذشت: 1304 ش. - 1389ش.

محلّ زندگی: ایران Iran

سوابق تحصیلی و تدریس: تحصیل در مدرسه‌های شاهپور و فیروز بهرام، لیسانس از دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران در رشتۀ علوم قضایی(۱۳۲۸ش.)، تدریس در دبیرستان­های تهران(۱۳۲۹ش)، شرکت در دورۀ آموزشی یونسکو با موضوع فنّ کتابداری جدید و موازین نوین و مبانی نظری علم کتاب‌شناسی(1335ش.)

سوابق کاری و علمی:

همکاری در دورۀ دانشجویی با مجلّۀ جهان‌نو، کتابداری در کتابخانۀ دانشکدۀ حقوق تهران(1330ش.)، سردبیری مجلّۀ مهر(۱۳۳۱-۱۳۳۲ش)، تأسیس مجلّۀ فرهنگ ایران­زمین (۱۳۳۱ش.)، همکاری با کتابخانۀ ملّی ایران (133ش.)،  انتشار نخستین دفتر کتاب‌های ایران(1333 ش.- 1345ش.)، سردبیر مجلّۀ سخن(۱۳۳۳-۱۳۳۵ش.)، مدیر مجلّۀ کتاب­های ماه(۱۳۳۴-۱۳۴۰ش.) جانشین و قائم مقام احسان یار شاطر در مدیریّت بنگاه ترجمه و نشر کتاب(1335 ش.-1342ش.)، مدیریّت انتشارات دانشگاه تهران(۱۳۴۳- 1350 ش.)، برگزاری ۹ کنگرۀ پیاپی تحقیقات ایرانی در شهرهای مختلف دانشگاهی کشور با حضور شماری از ایران‌شناسان خارجی و پژوهش‌گران ایرانی(از ۱۳۴۸- 1358ش.)، مدیریّت مجلّۀ ایران­شناسی در دانشکدۀ ادبیّات دانشگاه تهران (۱۳۵۱ – ۱۳۴۸ ش.)، فهرست‌نگاری نسخه‌های خطّی، کتاب‌شناسی، تصحیح و انتشار اسناد و متون تاریخی به ویژه دورۀ قاجار، انتشار مجلّۀ آینده(1357- 1372ش)، عضو شورای عالی علمی مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، مشاور دانشنامۀ ایران، اهدای کتابخانۀ شخصی خود با مجموعهای کمنظیر دربارۀ ایران‌شناسی و کتاب‌شناسی به دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (بر اساس آمار دفتر ثبت کتابخانۀ مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، این مجموعه شامل 19732 جلد کتاب، رساله و مجلّه است. 443 عنوان مجلّۀ فارسی  و عربی ، 134 عنوان مجلّه  به زبان‌های اروپایی، حدود 6000 فقره جزوه؛ حتّی کارت­های ویزیت اشخاص، دعوت به جشن­ها و عروسی­ها که برخی از آنها خاصّ هستند،بیش از 10000 قطعه عکس از شخصیّت‌ها، بناها، آثار تاریخی و مناظر، بیش از 10000 نامه از افراد نامدار معاصر، ایران‌شناسان خارجی و شخصیّت‌های فرهنگی ایرانی نیز جزء این مجموعه است. سیّدحسن تقی‌زاده و الّهیار صالح مجموعه‌های خود را که حاوی منابع و مطالب ارزشمند تاریخی و پژوهشی است، با اختیار تامّ به دکتر افشار واگذار کرده بودند. این دو یادگار تاریخی هم جزء گنجینۀ اهدایی افشار بود.)

آثار درباره ایرج افشار:

«ارج‌نامۀ ایرج» به کوشش محسن باقرزاده، تهران، ۱۳۷۷ش، ۲جلد در گرامی‌داشت خدمات ایرج، مجموعۀ دیگری با عنوان «ایران و مطالعات ایرانی»، مقاله‌هایی به افتخار ایرج افشار به کوشش کامبیز اسلامی(کتابدار دانشگاه پرینستونPrinceton University)، به قلم ۲۲ تن از برجسته‌ترین ایران‌شناسان جهان در بزرگداشت خدمات و آثار و فهرستی از آثارش، کتاب ایران‌شناس مجلّه‌نگار: «زندگی و کارنامۀ مطبوعاتی ایرج افشار» از سیّدفرید قاسمی، تهران، ۱۳۸۹ش، شامل کارنامۀ مطبوعاتی نزدیک به ۶۰ سال همکاری قلمی افشار با انواع نشریّه‌ها.

تألیف‌ها:

ایرج افشار حدود 2هزار مقاله و کتاب در زمینهء فرهنگ،تاریخ و ادبیّات ایران در مجلّهها و یادنامهها به چاپ رسانده، که بالغ بر 300جلد میشود.

منابع

آذرنگ، عبدالحسین.(1390ش.)، ایران‌شناس بزرگ ایرج افشار، مجلّۀ کلّیات ماه، سال چهاردهم، شمارۀ ششم.

یارشاطر، احسان. (۱۳۸۹ش.)، رثای بزرگ مرد فرهنگ ایران، فصلنامۀ ایران نامگ، سال بیست و ششم، شماره 1 و 2.

 برای مطالعۀ بیشتر مراجعه به سایت‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

http://www.iranicaonline.org/articles/iraj_afshar_memorial

http://www.iranicaonline.org/articles/iraj_afshar_persian

https://www.amazon.com/Iraj-Afshar/e/B۰۰EUEYX۱O

www.bbc.com/persian/arts/۲۰۱۱/.../۱۱۰۳۰۹_l۴۱_iraj_afshar_obitua

 

گردآورنده:

معصومه موسویان،

اردیبهشت 1397ش.