بهاءالدّین خرّمشاهی

بهاءالدّین خرّمشاهی Bahaoddin khorramshahi نویسنده، شاعر، مترجم، دایرةالمعارف‌نویس، مصحّح، حافظ‌شناس و قرآن‌پژوه است.

ایران شناسی درایران

بهاءالدّین خرّمشاهی Bahaoddin khorramshahi

تولّد و درگذشت: 12 فروردین 1324ش. – در قید حیات

محل زندگی: ایران Iran(قزوین Qazvin – تهران Tehran)

سوابق تحصیلی و تدریس: پدر؛ اولین معلم بهاءالدّین بود. او آموزش ابتدایی و دوران متوسّطه را در قزوین طی کرد. 1342ش. دبیرستان را به پایان رساند. سال اول کنکور قبول نشد چون رشتۀ تحصیلی‌اش طبیعی ولی آزمون ادبیّات داده بود. این سال در دانشگاه ملّی پزشکی خواند؛ دل‌سپردگی به ادبیّات باعث رها کردن پزشکی شد. سال بعد به رشتۀ ادبیّات فارسی دانشگاه تهران راه یافت. استادان وی دکتر پرویز ناتل خانلری، دکتر ذبیح الله صفا، دکتر فرّه‌وشی، دکتر پورداوود، دکتر عبدالحمید بدیع‌الزّمانی کردستانی، دکتر سیّد صادق گوهرین، دکتر مهدی محقّق و دکتر سیّد جعفرشهیدی بودند. بهاءالدّین، دکتر عبدالحمید بدیع‌الزّمانی را دوّمین معلم قرآنی خود می‌داند. در 1347ش. که از دانشکدۀ ادبیّات فارغ‌التّحصیل شد، کتابداری را در مقطع ارشد انتخاب کرد. سپس عضو انجمن حکمت و فلسفه گشت.

سوابق اجرایی و پژوهشی: پژوهش و نقّادی در قرآن و حافظ حوزهٔ تخصّصی خرّمشاهی است. اولین کار او نقد موشکافانه‌ای بر «حافظ شاملو» بود. وی نویسندۀ 12 کتاب دربارۀ حافظ است. او شناخت قرآن، علوم قرآنی و موفّقیّتش در پژوهش‌های قرآنی را مدیون کتاب «قانون تفسیر» و سیّد علی کمالی دزفولی، نویسندۀ این اثر می‌داند. پژوهش‌های وی در این زمینه به سه بخش تقسیم می‌شود: 1. کتاب‌ها و مقاله‌های عمومی. 2. مقاله‌های انتقادی و نقد ترجمه‌های موجود قرآن. 3.ترجمهٔ قرآن کریم. وی دربارۀ روشنفکری مقاله‌ای نوشته که در آن خود را نوسنّت‌گرا (نوارتدوکس) معرّفی می‌کند. از نظر خرّمشاهی فرهنگ با سنّت شکل می‌گیرد. به عقیدۀ او روشنفکر دینی نداریم بلکه روشنفکر دیندار داریم. وی از اعضای هیئت علمی دانشنامۀ تشیّع و عضو افتخاری انجمن صنفی مترجمان ایران است.

-مهم‌ترین آثار بهاءالدّین خرّمشاهی:

1.فانی، کامران(همکاری) (1369ش.). فرهنگ موضوعی قرآن مجید. تهران: انتشارات ناهید.

2.ذهن و زبان حافظ (1395ش.).تهران: انتشارات ناهید. (نخستین اثر مستقل خرّمشاهی که با آرزوی همدلی با حافظ نوشته است. وی اولین بار پاشانی و متأثّر بودن غزلیّات او را از قرآن نشان می‌دهد. همچنین او از گناه و میل به گناه حافظ سخن گفته است.)

3.دانشنامۀ حافظ و حافظ پژوهی.4 جلد (1397).تهران: انتشارات نخلستان پارسی. (این دانشنامه شامل شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کاربردی و ابیّات دشوار حافظ می‌باشد. این مجموعه بیشترین شهرت را بین آثار خرّمشاهی دارد. وی سرویراستار این دانشنامه است. استادان بزرگی نظیر دکتر عبدالله جاسبی(سرپرست دانشنامه)، استاد گرمارودی، دکتر حجت الحق حسینی، بهرام گرامی، دکتر فتح الله مجتبایی از خارج و داخل ایران در گردآوری این اثر همکاری داشتند. در این دانشنامه 20 زبان از جمله آلمانی، انگلیسی، فرانسه، روسی، عربی و اسپانیایی بکار برده شده است. 98 مقاله در این دانشنامه به قلم خرّمشاهی است. 3 سال و نیم برای تدوین این دانشنامه زمان صرف شده است. خلق این دانشنامه به تدوین دانشنامۀ سعدی منجر شد.)

5.دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی. 2 جلد (1377). تهران: انتشارات دوستان و ناهید. (17 قرآن پژوه و نویسنده از فروردین 1376ش. 3600 مقاله‌ را در 19 مقوله در این دایرةالمعارف به فارسی نوشته‌اند. نیمی از مقاله‌ها دربارۀ اصطلاحات و معارف خود قرآن و نیمی دیگر دربارۀ قرآن پژوهی است.)

6. اکسیر خوشبختی؛ گزیدۀ کیمیای سعادت(1396). تهران: انتشارات معین.

7.دل‌رباعی‌ها؛ محموعه‌ا‌ی از رباعیّات طنزآمیز(1396). تهران: انتشارات مروارید.

8.انسانم آرزوست؛ شرح برگزیدۀ غزلیّات شمس(1393). تهران: انتشارات نگاه.

9.بررسی ترجمه‌های امروزین قرآن کریم(1390). تهران: مؤسسۀ فرهنگی ترجمان وحی.

10.کژتابی‌های ذهن و زبان(1393). تهران: انتشارات ناهید.

11. ترجمه‌کاوی(1390). تهران: انتشارات ناهید.

12.فرهنگ دانشنامۀ کارا( با توجّه به اینکه یکی از تخصّص‌های خرّمشاهی پژوهش در زبان و لغت است، مهم‌ترین کار او در این زمینه فرهنگنامۀ 6 جلدی انگلیسی – فارسی در 5 مجلّد است.)

-برخی مجموعه مقاله‌های بهاءالدّین خرّمشاهی:

 1.با ده زبان خموش(1395ش.). تهران: انتشارات قطره.(مجموعۀ 50 مقاله دربارۀ قرآن پژوهی، حافظ پژوهی، ادبیّات کهن، فلسفه، کلام، عرفان، دین پژوهی، ادبیّات جدید، نقد و طنز است.)

2. از این دو راهه منزل(1389ش.). تهران: انتشارات قطره.

3.سیر بی سلوک(1394ش.). تهران: انتشارات ناهید.

-آثاری که بهاءالدّین خرّمشاهی تصحیح کرده:

1.دیوان حافظ(1392ش.). تهران: انتشارات دوستی.

2.شرح عرفانی غزل‌های حافظ(1392ش.). تهران: انتشارات قطره.

3.مرآت المثنوی(1390ش.). تهران: انتشارات قطره.

4.کلیات سعدی (1392ش.). تهران: انتشارات دوستان.

-آثاری که خرّمشاهی ترجمه کرده:

1. قرآن کریم. (1374ش.) (شاهکار خرّمشاهی این ترجمۀ دقّیق، ادبی، رسا، بدون تصنّع است. 1.تفسیر  2. 4 هزار یادداشت در ذیل ترجمه 3. واژه‌نام‌هایی با 12 هزار لغت 4. مقاله‌هایی با موضوعات قرآن و قرآن‌پژوهی 5. تحریف ناپذیری قرآن 6. فهم قرآن با قرآن 7. کلمه‌های فارسی در قرآن بخش‌های این ترجمه است. نقدهایی بر روش و منابع خرّمشاهی گرفته شده است.)

2. شیطان در بهشت.هنری میلر.1352ش.

3.علم در تاریخ.جان برنال.1354ش.

4.هابیل و چند داستان دیگر.میکل داونامونو.1356ش.

5.عرفان و فلسفه. و.ت.استیس.1358ش.

6.درد جاودانگی. میکل داونامونو.1360ش.

7. هنری میلر.جورج ویکس.1351ش.

8.علم و دین. ایان یارپور.1362ش.

9.اندیشۀ سیاسی در اسلام معاصر. حمید عنایت.1362ش.

10.تاریخ فلسفه. فردریک کاپلستون.1370ش. (جلد هشتم. از بنتام تا راسل)

11.خدا در فلسفه. 1370ش.

12.دین پژوهی. میرچا الیاده. 79-1375ش.

13.درآمدی بر تاریخ قرآن. ریچارد بل. 1380ش.

14.تاریخ خداباوری.کارن آرمسترانگ. (4000سال جستجوی یهودیّت، مسیحیّت و اسلام)

15.ارتباطات (از مجموعه دانشنامۀ کودکان و نوجوانان)

منابع:

 

1.www.b-khoramshahi.com/         

2.https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6280/.../مصاحبه-با-استاد-بهاءالدین-خرمشاهی

3.https://fa.wikipedia.org/wiki/بهاءالدین_خرمشاهی                   

4.WWW.fa.wikishia.net/view/                                                                          دانشنامه_قرآن_و_قرآنپژوهی_(کتاب            

5.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/33034/                                    معرفی-دانشنامه-قرآن-و-قرآن-پژوه

-پیشنهاد برای مطالعۀ بیشتر:

-فرار از فلسفه؛ زندگینامهٔ خودنوشت فرهنگی. بهاءالدّین خرّمشاهی(1377ش.). تهران: انتشارات جامی.

گردآورنده:

شهناز خرسند ذاکر، شهریور 1397