آلفونس گابریل

آلفونس گابریل Alphonse Gabriel پژوهش‌گر جغرافی‌دان و سفرنامه‌نویس اتریشی بود. وی اولین نفر در پیمودن کویر لوت و طیّ مسیر مارکوپولو Marco Polo است. تا قبل از او همۀ محقّقان به نوشته‌های مارکوپولو به دیدۀ انکار می‌نگریستند. گابریل با استفاده از سفرنامۀ او شرایط جوّی، منزلگاه‌ها و نام‌‌هاشان را با هم مقایسه کرد.

ایران شناسی دراتریش

آلفونس گابریل Alphonse Gabriel

تولّد و درگذشت:  28 می  May1976 م. – 4 فوریّۀ Feb 1894م.

محلّ زندگی: اتریش (وین Vienna )

سوابق تحصیلی و تدریس:

آلفونس گابریل به خاطر شغل پدرش، ژنرال ارتش امپراتوری اتریش-مجارستان Hungry، در سال 1904م. به وین منتقل شد. او در همین شهر به دبیرستان رفت. وی در کارپاتن Carpathian در مرز ایتالیا Italy فعّالیّت می‌کرد. تحصیلات پزشکی را در وین بین سال‌های 1920م. تا 1918م. به سرانجام رساند. بعد از این، دو سال در بیمارستان ویلهلم Wilhelm وین آموزش دید. او از 1925م. تا 1922م. با همسرش (آگنس کومر گابریل Agnes Kummer Gabriel) برای دولت هلند Netherlands در جزیرۀ بخش غربی هند India «بونر Boner» خدمت می‌کردند. در 1925م. مدرک پزشکی‌اش را از دانشگاه گرونینگن Groningen هلند گرفت.

سوابق اجرایی و پژوهشی:

نخستین سفر گابریل به شمال آفریقا Africa و تونس Tunisiaدر ۱۹۱۲م. بدون اطّلاع والدینش بود. بین سال‌های 1918م. تا 1914م. هم‌زمان با جنگ جهانی اول، آلفونس به خدمت نظام درآمد. گابریل سال 1925م. به عنوان پزشک با مسافران حجّ اندونزیایی Indonesian اعزام شد. او سال‌های 1937م.و 1933م.، 1927م. با همسرش در ایران به پژوهش پرداخت. وی به عرفان از طریق تجربۀ شخصی و ادراک گرایش داشت. خواننده، دید علمی و عرفانی وی را از میان سطورش در می‌یابد. او چنان مفتون کویرهای ایران شد که افسون آن را هرگز فراموش نکرد.  از 1932م. تا 1928م. پزشک کشتی خطّ جاوه Java – چینChina  – ژاپن Japan و پزشک بیماری‌های استوایی در خدمت هلند مقیم در سوماترا  Sumatraو سنگاپورSingapore ، از 1937م. تا 1935م. پزشک وینVienna  و منطقۀ والدفیرتل    Vald Ferrtel(نیدراستریش Niederösterreich)، در 1938م. پزشک روستایی در روستای لئوبن Leoban نزدیک کورنویبرگ Korn Willberg (نیدراوستریش) و سخنرانی در انجمن سلطنتی جغرافیای لندن London  با موضوع «لوت جنوبی و بلوچستان ایران»، در جنگ جهانی دوم  مقیم برلین و مسئول بخش شرق فرماندهی ارتش آلمان و جغرافی‌دان امور نظامی به جنوب غربی لیبی Libya (فلات تیبستی ) منطقۀ مرزی چاد Chad، در سال‌های بعد مهمان و پروفسور دانشگاه تجارت جهانی (دانشگاه اقتصاد) در وین، سرانجام در 1959م. بازنشسته ولی تا سال 1974م. آثارش منتشر ‌شد. آلفونس بین سال‌های ۱۹۶۹م. تا 1929م. یازده کتاب نشر داد.

بهترین پژوهش دربارۀ گابریل را رولان پیج، محقّق دینی آلمانی (رولان بین سال‌های 2007م. تا 2000م. استاد دانشگاه مونیخ Munich و سال 2006م. استاد مهمان دانشگاه باقرالعلوم قم بود.) انجام داده است. وی مطالعات گابریل دربارۀ جغرافی ایران را بی‌نظیر می‌داند. در قرن 20 م. اروپاییان زیادی به ایران آمدند ولی سون آندرس هدین  Sven Anders Hedinو آلفونس گابریل مشهورترین آن افراد هستند. گابریل در جایگاه مسافر و نویسنده با اندیشه‌های متناقض و بدون پاسخش در نوشته‌هایش حضور دارد. گابریل حتّی از خودش می‌پرسید؛ چرا خود را در بیابان‌های دشوار ایران قرار داده‌ای؟ او دانشمندی بود که جغرافیا، زمین‌، آب‌وهوا، پوشش گیاهی، جانوران و دنیای انسان‌ها را خردورزانه تشریح می‌کرد. وی به دنبال فرهنگ‌های کهن و اصیل و شگفت‌‌زده از فرهنگ‌های مختلف، هم‌زمان فروپاشی بعضی از آن‌ها را هم حس می‌کرد.

در 12 آذر سال 1393 با همکاری بنیاد فرهنگی ملّت و انجمن فرهنگی اتریش، شب آلفونس گابریل برگزار شد. در این مراسم گابریله یوئن Yuen Gabriella از جانب انجمن فرهنگی اتریش و برنهادر ویدر Bernhard Weider، معمار و نویسندۀ اتریشی حضور داشتند. ویدر از شناخت دیر هنگام گابریل در 2013م. آن هم از طریق پژوهش پیتر لیش  Peter Litsمتعجّب بود. وی از گمنامی گابریل در حوزۀ آلمانی زبان‌ها هم تحیّر داشت. گابریل کتاب‌هایی هم در ادبیّات تحریر کرده است.

در شرح کتاب‌شناسی آثار گابریل به فیلم مستند محصول مشترک ایران و اتریش در 2003م. اشاره شده که این مجموعه برای تلوزیون «اونیورزوم Universum» (جهان) ساخته شده است. در 2011م. کتابی از هانه اکهارت Hannah Eckhart با نام «اتریشی‌ها جهان را کشف می‌کنند؛ پژوهش‌گران. ماجراجویان. پیش‌گامان» چاپ شد. در اولین فصلش، شرق و شرق دور، به زندگی آلفونس گابریل پرداخته شده است.

-آثار  آلفونس گابریل:

1.Durch Persiens Wüsten, Stuttgart, ۱۹۳۵

1.عبور از صحاری ایران. (با همکاری آگنس گابریل کومر. اشتکر Striker و شروردر. اشتوتگارت Stuttgart. 1938م.) نجدسمیعی، فرامرز (مترجم)(1371). مشهد: آستان‌قدس رضوی. (این کتاب حاصل سفر دوّم او در 1933م. به کویرهای ایران است. وی در یک بررّسی علمی آن‌ مکان‌ها را از دیدگاه جغرافیایی، زمین‌شناسی، گیاه‌شناسی و جانورشناسی گذرانده است. برنهادر ویدر Bernhard Weider، معمار و نویسندۀ اتریشی دربارۀ یافته‌های گابریل از این سفر گفته، گابریل در 1933م. از دشت گذر کرده، جادّۀ سنگ‌فرش ساختۀ شاه ‌عبّاس صفوی را یافته و از «ریگ جن» (منطقه‌ای‌‌ مرزی میان ایران و افغانستان) نیز عبور کرد. اما در گذر از دشت لوت شکست خورد. گابریل با همسرش، چند بلوچ بومی و چند شترسوار، اولین مسافران این منطقه بودند. آخرین سفر آنان در آوریل و سفر قبلی در اکتبر بود. آلفونس در کتابش آورده:«در تابستان و زمستان سفر به این منطقه محال است». او برخلاف نظر تمام جهانگردان اروپایی قرن بیستم، با عبور از مسیر مارکوپولو، اصالت گزارش او را تأیید کرد. شرایط آب و هوایی از زمان مارکوپولو تا سال 1930م. یکسان و حتّی اسامی مکان‌های جغرافیایی که مارکو در سفرنامه‌اش یاد کرده را با زمان خودش بدون تغییر یافت. در نهایت گابریل با خضوعی دانش‌گونه می‌نویسد: «در سال 1930م. یا 1933م. موفق به شناسایی مسیر مارکوپولو شدم.» گابریل حتّی مباحث پژوهش‌گران قبل از خود، به ویژه مسافران بریتانیایی British را مطرح و بررّسی می‌کند. سبک نوشتاری او بین توصیف علمی و شاعرانه است. در حالی که دربارۀ مردم محل با احترام می‌نویسد، در قامت یک پزشک از شرح بیماری‌ها و کمبودها در بیابان و درمان آن‌ها فروگذار نیست. حتّی از کم داشتن داروهای همراه خود نوشته، او از رفتار عبادی بلوچ‌های همراهش، ایمان آن‌ها به الله و این‌ که در گرمای سوزان بیابان به کمک آنها آمده، نیز سخن گفته است. در نوشته‌های او سخن مولانا (در جستن هر چه آنی، آنی) انعکاس دارد. سون هدین سوئدی Son Hayden Sweden (1952م. -1856م.) سرمشق گابریل بوده ولی او با توجّه به توصیفات مارکوپولو به سفر کویری نرفت. او کتاب گابریل را نقد مثبت کرده است.)

 2.Aus dem Einsamkeiten Irans, Stuttgart, ۱۹۳۹

2.مارکوپولو در ایران. رجبی، پرویز (مترجم). تهران: انتشارات اساطیر. (اوّلین سفر گابریل به خاورمیانه و ایران در ۱۹۲۷م. بود. او از دمشق Damascus ، بغدادBaghdad ، خلیج‌فارس، مسقط Muscat و عمان Oman گذشت. با همسرش از بندرعباس، خلیج فارس و ایران دیدن کرد. سپس به طرف شرق و کوه‌های بشاگرد Bashagard ، دریاچۀ جازموریان و کرمان رفتند. با استفاده از اطلّاعات حاشیۀ غربی کویر دشت لوت، از شمال دشت کویر و مسیر مارکوپولو گذر کرد، تهران Tehran، بغداد، حلب Aleppo  را تا وین پشت سر گذاشت.)

3.کویر لوت و بلوچستان ایران (اشتکر و شروردر. اشتوتگارت. 1939م.) (سفر سوّم گابریل به ایران در سال ۱۹۳۷م. با گذر از جنوب دشت لوت رخ داد. او فرهنگ مستحیل شدۀ فلات شهداد در مرز پاکستان Pakistan و بیابان خاش در جنوب افغانستان Afghanistan را کشف کرد.)

4.Die Erforschung Persiens, Vienna, ۱۹۵۲

4.تحقیقات جغرافیایی دربارۀ ایران. خواجه نوری، فتحعلی (مترجم). (1348). تهران: انتشارات ابن سینا.

5.Weites, wildes Iran, Stuttgart, ۱۹۴۲.

6.Im weltfernen Orient, Munich and Berlin, ۱۹۲۹

6.در شرق دوردست. سفرنامه. (ر. الدونبورگ Aldondenburg مونیخ و برلینBerlin . 1929م.)

7.چوگوگو بخشی از زندگی فلامینگوها (اشتکر و شروردر. اشتوتگارت. 1938م.)

8.مسافر فراموش‌شدۀ ایران (نورینگ Noring . وین. 1969م.)

9. Aus dem Einsamkeiten Irans, Stuttgart, ۱۹۳۹

9.مارکوپولو در ایران (تیبو گرافیشه انشتالتTibo Graphicos Einstellat . وین. 1963م.)

10.ایران دست نخورده و گسترده؛ سه سال سفر پژوهشی در کویرها و بیابان‌ها. (1940م. اشتوتگارت: انتشارات اشترکر و شروردر. جلد کتاب از دونوع پارچۀ کتانی قهوه‌ای رنگ روشن است. طرّاحی جلد گویای موضوع اصلی کتاب است؛ شرح عبور گابریل از کویرهای ایران در سه بار اقامتش در سال‌های 1937م.و 1933م. ،1927م. .)

11.دریاها جنگل‌ها و بیابان‌های غریب؛ بخشی از یادداشت‌های روزانۀ یک پزشک و مسافر پژوهش‌گر. (اونیورزوم. وین 1948م.)

12. پژوهش در ایران؛ تحوّل آگاهی مغرب زمین از جغرافیای ایران. (هولتسهاوزنHoltzhausen . وین. 1932م.)

13.تصویر کویر. (هولتسهاوزن. وین. 1958م.)

14.کویرهای زمین و پژوهش دربارۀ آن ها.(اشپرینگر. برلین. گوتینگن Gottingen. هایدلبرگHeidelberg . 1961م.)(اشپرینگر. برلین. هایدلبرگ. نیویورک. 1978م.)

 -پژوهش‌هایی که آلفونس گابریل با همکاری دیگران انجام داده است:

1.بهشت‌های خشن؛ کویرهای بزرگ. اسلینگSling ، یونیون فرلاتگ(نویسنده). فوتئو کویلی (عکس‌ها). (انتشارات فدرال اتریش. وین. اشتوتگارت.1969م.)

2.جغرافیای دینی ایران. (هولینگ. وین. 1971م.)

3.دنیای دینی ایران: پیدایش و سرنوشت ادیان بر خاک ایران (بولاو. وین. کلن. گراتس. 1974م.)

منابع:

- https://hawzah.net/fa/Article/View/92361/?ParentID=83266

-https://www.iran-shenasi.com/Fa/BookDetails/?...آلفونس-گابریل

-https://www.irandeserts.com › ... › دکتر آلفونس گابریل  

-www.ensani.ir/storage/Files/20120426110924-4034-1098.pdf

-www.chouk.ir › بانک مقالات ادبی 

 

گردآورنده:

شهناز خرسند ذاکر، مهر 1397 ش.