آلویس اشپرنگر

آلویس اشپرنگر Aloys Sprenger خاورشناس و ایران‌شناس اتریشی که به 25 زبان، از جمله زبان فارسی کاملاً مسلّط بود. وی متخصّص کتاب‌شناسی، تاریخ و جغرافیای کشورهای اسلامی است.

ایران شناسی دراتریش

آلویس اشپرنگر Aloys Sprenger  

محلّ زندگی: اتریشAstria  (تیرول Tyrolean– ناسرایت )- هندوستان – انگلستان

تولّد و درگذشت: 3 دسامبرDec  1813م. -19 دسامبر Dec 1893 م.  

سوابق تحصیلی و تدریس:

آلویس تحصیل در رشته‌های پزشکی، علوم طبیعی و زبان‌های شرقی را تا سال  ۱۸۳۶م. در دانشگاه وینVienna  پیش گرفت. سال ۱۸۳۸م. تابعیّت انگلیس England را گرفت. سال ۱۸۴۱م. رسالۀ دکترایش را با موضوعی دربارۀ پزشکی دورهٔ اسلامی دفاع کرد. در سال ۱۸۴۳م. استخدام کمپانی هند India شرقی شد. او در هندوستان پست‌هایی نظیر رئیس کالج اسلامی دهلیDelhi در 1844م.، دبیری انجمن آسیایی بنگال Bengal در 1848م. و ریاست مدرسهٔ کلکته Kolkata را از 1854م. تا 1851م. پشت سر گذاشت. در سال 1854م. به سرزمین‌های عربی مثل عراقIraq  ، مسقط Muscat ، شام Muscat و مصر Egypt رفت.  اشپرنگر سال 1857م. از کار در کمپانی هند شرقی کناره گرفت و به اتریش بازگشت. او طّی این مدّت نسخه‌های خطّی عربی زیادی به دست آورده بود. وی نسخه‌ها را به کتابخانۀ پادشاهی برلین Berlin واگذار کرد. این نسخه‌ها در ازای همکاری او با انگلیس بود. اشپرنگر مدّتی در برن Bern به استادی زبان‌های شرقی پرداخت. سال 1881م. به هایدلبرگ Heidelberg رفت و آن‌جا هم زبان‌های شرقی تدریس کرد. امّا به زودی استادی را کنار گذاشت و تا آخرین روز زندگی‌اش به ترجمه و نوشتن سپری شد. او سرانجام در هایدلبرگ از دنیا رفت.

آثار اشپرنگر:

1.هفته‌نامه‌ای به زبان  اردو در هندوستان

2.مبادی طبّ عرب در دورۀ خلافت (پایان‌نامۀ دکترای اشپرنگر بود.)

3.مروج الذّهب. مسعودی (ترجمه به زبان انگلیسی)

4. اصطلاحات صوفیّهٔ عبدالرّزاق کاشانی (چاپ)

5. دربارهٔ کتاب‌شناسی عربی. (2ج). (تصحيح)

6. گلستان سعدی (چاپ و اعراب‌گذاری متن فارسی) 

7.تصحیح خردنامهٔ اسکندری یا سکندرنامۀ بحری. نظامی  گنجوی. (تصحيح با همكاری) 

8. واژه‌های بیگانه در قرآن

9.تصحیح سیرةالیمینی

10.تصحیح مقامات حریری

11.زندگی و تعالیم محمد (3ج) (اشپرنگر جزء نخستین مستشرقانی بود که دربارۀ حضرت محمّد «ص» و مردم عربستان تحقیق کرده است. او در جلد اول کتابش دین مردمان جزیرة العرب قبل از بعثت پیامبر را به دو گروه اهل کتاب و بت پرست تقسیم نمود. اهل کتاب یعنی یهودیان، مسیحیان و صائبان که صاحب کتاب بودند. امّا بُت‌پرستان وحی آسمانی نداشتند. او در جلد دوّم کتابش «امّی را مترادف «جنتایلس» در معنی بُت‌پرست گرفته است. اشپرنگر در جلد سوم همین کتاب آورده که‌ أمّی به شخصی که می‌تواند بخواند، ولی نمی‌تواند بنویسد، گفته می‌شود. او همچنین اعتقاد داشت که پیامبر(ص) کتاب‌های «أساطیرالأوّلین» و «صحف ابراهیم» را خوانده بود. کتاب‌های مذکور دربردارندۀ عقاید، ادیان و داستان‌های گذشتگان است.)

11.فهرست نویسی نسخ خطی عربی، فارسی و هندی كتابخانه های شاه آوده (گردآوری)

12. كشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم. محمّد علی تهانوی. (چاپ مجدد)

13.راه‌های مراسلاتی و مسافرتی مشرق زمين جغرافيای باستان عربستان. هند بيرونی.

14. محمد(ص) و قرآن.

15. هندبيرونی به روايت زاخائو.

16. گزارش تحقيقات در كتابخانه‌هاي اسلامی لكهنو .

17.ترجمۀ بلعمی از تاريخ طبری و تاريخ پيامبران غزالی.

18.نخستين جلد متن اصلی تاريخ طبری

19.آيا سعدی شيرازی اشعار ريخته سروده است؟

20. رسائل اخوان الصّفا (شرحی بر برخی از رونوشت‌های آثار عربی)

21.دربارۀ منشأ و تحوّل نگارش حقايق تاريخی در ميان مسلمانان

22.نكاتي دربارۀ چاپ اثر ابن خردادبه توسط باربيه دومنار

23. دربارۀ ماليات زمين در عهد امپراتوری خلفا

عناوین برخی از آثار او به زبان اصلی:

 

 

- كتابهايي كه توسط اشپرنگر يا با همكاري وي تصحيح و چاپ شده‌اند:

1.سيرة‌اليمينی. عتبی. دهلي: 1841 م.

2.ارشاد القاصد الی اسنی المقاصد. ابن ساعد انصاری اكفانی. كلكته : 1849م. .

3.فهرست كتب الشّيعة و اسماء‌المصنّفين. محمّد بن حسن طوسی. كلكته: 1853-1855م. (تصحيح با همكاری مولای عبدالحق)

4.آداب السّمرقندی. شمس الدّين سمرقندی. كلكته: 1854م.

5. الحسبة و الاحتساب. محمد علی تهانوی. كلكته: 1854م.

6.معجم المصطلحات العلمية لدی المسلمين. بنگال 1854م. (تصحيح با همكاری محمد علا)

7. الاِصابة فی تمييز الصحابة‌. ابن حجر عسقلانی. كلكته: 1856-1888م. بابل: 1880م.

8.الاِتقان فی علوم القرآن. عبدالرحمن سيوطی.

9. الاِستبصار في مااختلف من الاخبار. شيخ طوسی.

10. تاريخ الخلفاء. عبدالرحمن سيوطی.

11. تاريخ الغزنويّه. عتبی.

12. حدود النحو. عبدالله فاكهی.

13. الرسالة‌الشّمسيّه. نجم‌الدّين كاتبی.

14. القاموس المحيط. مجدالدّين محمد فيروزآبادی.

15. قسطاس الميزان. شمس الدّين سمرقندی.

16.كتاب الرّجال. شيخ طوسی.

17. الكشّاف فی تفسير القرآن. ابوالقاسم زمخشری.

18. مقامات حريری. قاسم حريری.

19. نخبة الفكر. ابن حجر عسقلانی.

20. نفحة اليمن. شروانی.

منابع:

 

پیشنهاد برای مطالعۀ بیشتر:

1.فهرستی از كتاب‌های شرقی اشپرنگر

2. شرق‌شناسی. ادوارد سعید. خنجی، لطفعلی. تهران: نشر امیرکبیر. 1978م.

 

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/.../نگاهی-به-مکاتب-شرق-شناسی-در-اروپا

www.rjqk.atu.ac.ir/article_1861.html

https://www.amazon.com/s/ref=sr_pg_1?rh=n%3A283155%2Cp_27%3AAloys+Sprenger&ie=UTF8&qid=1541693498

https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aloys_Sprenger&oldid=295992957

 

 

-گردآورنده:

شهناز خرسندذاکر، آبان 1397